โรคหอบหืดที่เกิดกับหญิงตั้งครรภ์

1345868966โรคหอบหืดไม่มีทางหาย หรืออาจจะมีอาการกำเริบขึ้นมาอีกได้ เมื่อไหร่ก็ไม่รู้ วิธีที่ดีที่สุดนั้นก็คือการดูแลตัวเอง และหาทางป้องกันก่อนที่อาการจะกำเริบ ซึ่งการใช้ยาในคุณแม่ตั้งครรภ์ เป็นวิธีหนึ่งที่จะช่วยคุมอาการของหอบหืดได้ โดยก่อนอื่นคุณหมอต้องแบ่งระดับความรุนแรงของคุณแม่ก่อนว่า มีความรุนแรงระดับไหน เมื่อรู้ระดับความรุนแรงแล้วคุณหมอจะสามารถแบ่งแนวทางการรักษาได้ว่าคุณแม่อาจจะใช้แค่ยาพ่นขยายหลอดลม หรือใช้เป็นยากลุ่มสเตียรอยด์พ่น เพื่อช่วยลดอาการ ในคุณแม่ที่เป็นหอบหืดเรื้อรัง การใช้ยาจะช่วยควบคุมอาการระหว่างตั้งครรภ์ ซึ่งจะช่วยให้ผลลัพธ์ของการตั้งครรภ์เป็นไปด้วยดี เมื่อผู้ป่วยที่เป็นโรคหอบหืดแล้วตั้งครรภ์ การรักษาหอบหืดจะมีผลเสียน้อยกว่าการไม่รักษา เนื่องจากผลข้างเคียงของยามีน้อย การตั้งครรภ์อาจจะทำให้ผู้ป่วยหอบหืดอาการดีขึ้น แย่ลง หรือคงที่แล้วแต่ผู้ป่วยแต่ละคน ขณะตั้งครรภ์ควรหลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้นทั้งหลาย

ถ้าแม่มีอาการหอบหืดขณะตั้งครรภ์บ่อยๆหรืออย่างรุนแรง อาจทำให้เกิดภาวะขาดออกซิเจนที่ไปเลี้ยงลูก ส่งผลให้เกิดภาวะแทรกซ้อนต่อทารกในครรภ์ได้ เช่น ภาวะเจริญ เติบโตช้าของทารกในครรภ์ จนบางครั้งทำให้ทารกในครรภ์เสียชีวิตได้ การ รักษาด้วยยาสเตอรอยด์อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดความผิดปกติ เช่น ภาวะปากแหว่งของทารก ครรภ์เป็นพิษ การคลอดก่อนกำหนด และการคลอดทารกน้ำหนักตัวน้อยผิดปกติ จึงควรใช้ยาดังกล่าวในกรณีจำเป็น เช่น การรักษาหอบหืดที่มีอาการรุนแรง โดยปกติของการตั้งครรภ์อาจทำให้อาการของโรคหอบหืดแย่ลง เท่าเดิม หรือดีขึ้นก็ได้

การรักษาหญิงตั้งครรภ์จะแตกต่างไปจากคนที่ไม่ตั้งครรภ์เล็กน้อย คือต้องระมัดระวังในการใช้ยารักษามารดาเนื่องจากผ่านไปยังทารกได้ วิธีการรักษาโดยทั่วๆไปสำหรับผู้ป่วยที่มีอาการหอบหืดเพียงเล็กน้อย อาจให้การรักษาแบบผู้ป่วยนอกตามปกติ โดยในรายที่ต้องให้ยารักษานานๆ ยาหลักที่ใช้ได้แก่ ยากลุ่ม methyllanthine, bronchodilator และ ยากลุ่ม sympathomimetic bronchodilator ใช้รับประทานหรือสูดดม ยาทั้ง 2 ประเภทนี้ จะเพิ่ม cyclic AMP ภายในเซลล์ทำให้หลอดลมขยาย โดยออกฤทธิ์ที่เซลกล้ามเนื้อเรียบของทางเดินหายใจและมีผลยับยั้งการหลั่ง mediators สำหรับรายที่มีอาการรุนแรงต้องรับไว้ในโรงพยาบาลและให้ยา aminophyline หยดทางหลอดเลือดดำ และให้ terbutamine 0.25-0.5 มิลลิกรัม ฉีดเข้าใต้ผิวหนัง ถ้าอาการรุนแรงมาก แพทย์จะให้ corticosteroids ชนิดฉีดเข้าหลอดเลือดดำหรือทางปากด้วย

คุณแม่ตั้งครรภ์จะมีอาการเหนื่อยง่ายอยู่แล้ว แม้จะไม่ได้เป็นโรคหอบหืดก็ตาม ดังนั้นเพื่อให้แน่ใจว่าตัวเองเป็นหรือไม่ ควรได้รับการตรวจด้วยเครื่องมือทางการแพทย์เพื่อตรวจวัดสมรรถภาพทางปอด เพื่อดูการทำงานของปอด การหายใจเข้าหายใจออก ระดับความแรงที่ใช้ในการเป่าลมออกมาเป็นอย่างไร มีระดับมากน้อยแค่ไหน การเข้าตรวจโรคอย่างละเอียดยังมีประโยชน์ช่วยในการทำนายการเกิดภาวะแทรกซ้อนของโรคได้อีกด้วย และยังสามารถนำมาใช้ในการบ่งบอกแนวทางการรักษา ว่าต้องรักษาอย่างไร ต้องใช้ยาประเภทไหนบ้าง เพื่อการตั้งครรภ์ที่มีคุณภาพที่สุด

ความร่วมมือในการลดจำนวนผู้ป่วยโรคหอบหืดในประเทศ

จากความร่วมมือของหลายภาคส่วนทั้งภาครัฐ ฝ่ายการแพทย์ และภาคเอกชน ที่ได้ร่วมกันดำเนินเครือข่ายคลินิโรคหืดและปอดอุดกั้นเรื้อรังแบบง่ายมา โดยเฉพาะการสนับสนุนจาก สปสช. ที่ได้จัดทำโครงการพัฒนาระบบการให้บริการผู้ป่วยโรคหืดตามรูปแบบโปรแกรม Easy Asthma Clinic สำหรับหน่วยบริการ ในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ โดยให้เงินสนับสนุนโรงพยาบาลทั่วประเทศจัดตั้งคลินิกโรคหืดแบบง่ายขึ้นและสนับสนุนยาพ่นเสตียรอยด์ซึ่งเป็นยาหลักที่ใช้รักษาโรคหืดแก่โรงพยาบาลเครือข่าย ทำให้ที่ผ่านมาสามารถลดจำนวนผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษาและนอนในโรงพยาบาลลดลงได้มากถึง 40 เปอร์เซ็นต์ โดยเครือข่ายฯและหน่วยบริการ สปสช. ได้มีระบบการบันทึกข้อมูลการดูแลผู้ป่วยโรคหืดที่มีมาตรฐาน

ที่ผ่านมาพบว่าผู้ป่วยได้รับการรักษาที่ดีขึ้น แม้ว่าโรงพยาบาลเครือข่ายบางแห่งจะเป็นโรงพยาบาลเล็กๆ แต่ก็มีแนวทางการรักษาโรคอิงตามเกณฑ์วิธีการรักษามาตรฐานสากล คือมีการประเมินโรค และประเมินสมรรถภาพปอดอย่างง่าย มีการใช้ยาพ่นรักษา มีการให้ความรู้ผู้ป่วย สอนการพ่นยา และสอนวิธีการออกกำลังกายอย่างถูกต้องและต่อเนื่อง ทำให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น หลายๆโรงพยาบาลสามารถลดสถิติจำนวนการเข้ารับการรักษาของผู้ป่วยที่ห้องฉุกเฉินและการเข้านอนรักษาในโรงพยาบาลด้วยภาวะหอบรุนแรง ที่สำคัญคือผู้ป่วยทั่วประเทศสามารถเข้ารับการรักษาได้จากโรงพยาบาลใกล้บ้าน โดยที่ไม่จำเป็นต้องเดินทางเข้ามาในเมืองใหญ่ เพราะการรักษาได้มาตรฐานตามที่ สปสช. กำหนดไว้

กระบวนการรักษาดังกล่าวทำให้การรักษาโรคหืดของไทยได้มาตรฐานและมีคุณภาพตามที่ สปสช. กำหนด คือมีการซักประวัติผู้ป่วยอย่างเป็นระบบ มีการตรวจร่างกายร่วมกับการประเมินสมรรถภาพปอดเพื่อให้การรักษาตามแนวทางการรักษาโรคได้อย่างถูกต้อง มีระบบการบันทึกข้อมูลการดูแลผู้ป่วยโรคหืดที่มีมาตรฐาน สามารถสืบค้นและให้การดูแลต่อเนื่องในเครือข่ายได้ มีฐานข้อมูลผู้ป่วยโรคหืดเพื่อใช้ในการพัฒนาคุณภาพการดูแลผู้ป่วยโรคหืดให้ได้รับบริการที่เป็นมาตรฐานเดียวกัน ซึ่งจะมีผลทำให้ผู้ป่วยโรคหืดในประเทศไทยมีโอกาสเข้าถึงบริการทางการแพทย์ที่ได้มาตรฐานอย่างทั่วถึง มีการให้ยาและใช้ยาได้อย่างถูกต้องสามารถควบคุมโรคหืดของตนเองได้และมีคุณภาพชีวิตที่ดีเฉกเช่นคนปกติธรรมดา ส่งผลให้อัตราการนอนโรงพยาบาลด้วยอาการหอบของผู้ป่วยลดลง